Þróun lagaumhverfis sjókvíaeldis frá árinu 2014 hefur í reynd markvisst veikt þau stjórntæki sem áttu að tryggja virka og hagkvæma nýtingu rekstrarleyfa. Upphafleg markmið laganna hafa ekki náðst, einkum vegna þess að lykilforsendur – svo sem skýr afmörkun sjókvíaeldissvæða og síðar smitvarnarsvæða – hafa ekki verið fullnægjandi innleiddar.
Svokallað „hótunarkerfi“, þ.e. heimildir til að afturkalla eða skerða rekstrarleyfi vegna lítillar nýtingar, hefur í framkvæmd verið óvirkt. Í stað þess að leyfi féllu niður hafa stjórnvöld ítrekað:
- lengt fresti til uppbyggingar,
- lækkað kröfur um nýtingu,
- og rýmkað undanþágur.
Afleiðingin er sú að svigrúm rekstraraðila til að halda heimildum án raunverulegrar nýtingar hefur aukist með tímanum.
Að óbreyttu munu núverandi frumvarpsdrög leiða til:
- að rekstraraðilar geti áfram setið á heimildum með lítilli nýtingu,
- að lítil raunhæf hætta verði á afturköllun leyfa,
- að kerfið tryggi hvorki hagkvæma nýtingu auðlindarinnar né eðlilegar tekjur ríkisins.
Tillögur
Lagt er til að færa áhersluna frá óvirku „hótunarkerfi“ yfir í skýra og virka efnahagslega hvata:
1. Fella út ákvæði um afturköllun, 2. mgr. 56. gr.
2. Innleiða burðarþolstengt árlegt gjald
- Tekið verði upp árlegt gjald sem byggir á burðarþoli svæðis, óháð raunverulegri nýtingu.
- Gjaldtakan myndi:
- skapa beinan hvata til fullrar nýtingar,
- draga úr því að aðilar sitji á heimildum,
- tryggja stöðugri tekjur ríkisins af auðlindinni.