Skýrslan fjallar um stefnumótun stjórnvalda og þróun lagareldisfrumvarpa 2023–2026, einkum um laxeldi í sjókvíum. Stefnan frá 2023 er borin saman við frumvarpsútgáfur tímabilsins, nefndarálit og breytingartillögur. Metnaðarfullur undirbúningur, greiningar og samráð nægðu ekki til að skapa samstöðu um umhverfisvernd, rekstrarskilyrði og skiptingu verðmæta.
Kaldvík – Leiðin til fjárhagslegs ávinnings
Kynnt er ítarleg skýrsla sem ber heitið „Kaldvík – Leiðin til fjárhagslegs ávinnings“. Titillinn kann að virðast skjóta skökku við í ljósi erfiðrar fjárhagsstöðu félagsins. Gengið hefur verulega á eigið fé Kaldvíkur og óefnislegar eignir, einkum eldisleyfi, nema nú 82% af eigin fé. Samkvæmt ársskýrslu félagsins námu bókfærð verðmæti eldisleyfa um 26 milljörðum króna í árslok 2025.
Yfirlit yfir umsagnir Sjávarútvegsþjónustunnar við frumvarp um lagareldi 2026
Þess ber að geta að margt er vel gert í frumvarpi til laga um lagareldi. Þrátt fyrir jákvæðar breytingar frá frumvarpinu frá 2024 eru þó enn verulegir annmarkar á efni þess og útfærslu. Athygli vekur að ekki hefur verið tekið nægjanlegt tillit til fjölmargra réttmætra athugasemda og ábendinga, bæði frá aðilum sem eru jákvæðir og þeim sem eru gagnrýnir á sjókvíaeldi á laxi.
Pdf skjal af samantekt umsagna
Umsögn við frumvarpsdrög til laga um lagareldi: XII. kafli. Afturköllun rekstrarleyfis til sjókvíaeldis
Þróun lagaumhverfis sjókvíaeldis frá árinu 2014 hefur í reynd markvisst veikt þau stjórntæki sem áttu að tryggja virka og hagkvæma nýtingu rekstrarleyfa. Upphafleg markmið laganna hafa ekki náðst, einkum vegna þess að lykilforsendur – svo sem skýr afmörkun sjókvíaeldissvæða og síðar smitvarnarsvæða – hafa ekki verið fullnægjandi innleiddar.
Frumvarpdrög til laga um lagareldi – Umsögn Sjávarútvegsþjónustunnar. VII. kafli. Laxahlutir.
Gerðar hafa verið tilteknar jákvæðar breytingar á frumvarpsdrögum til laga um lagareldi frá útgáfu frumvarpsins árið 2024. Þrátt fyrir það eru áfram til staðar grundvallarmeinbugir í VII. kafla frumvarpsins – um laxahlut – sem geta haft víðtækar lagalegar, fjárhagslegar og samfélagslegar afleiðingar.
Í meðfylgjandi umsögn eru þessir annmarkar raktir ítarlega.
Meginniðurstöður
Laxahlutakerfið kann að auka tiltekinn rekstrarlegan sveigjanleika. Hins vegar felur það jafnframt í sér verulega og varanlega verðmætaaukningu réttinda núverandi leyfishafa – án þess að ríkissjóður fái eðlilegt endurgjald fyrir.
Kerfið færi nýtingu sameiginlegrar auðlindar nær eignarréttarlegu fyrirkomulagi og eykur þannig verulega:
- líkur á að réttindin njóti verndar samkvæmt 72. gr. stjórnarskrár,
- hættu á bótaskyldu ríkisins við framtíðarbreytingar á kerfinu,
- samþjöppun og markaðsvæðingu heimilda,
- og áframhaldandi vannýtingu fjarða.
Umsögn við frumvarpsdrög til laga um lagareldi: V. kafli. Úthlutun smitvarnarsvæði og rekstrarleyfi
Það hafa verið gerðar margar jákvæðar breytingar á frumvarpsdrögum til laga um lagareldi. Þrátt fyrir það standa enn eftir alvarlegir meinbugir í frumvarpinu. Í viðhengi fylgir umsögn Sjávarútvegsþjónustunnar við V. kafla frumvarpsins, Úthlutun smitvarnarsvæða og rekstrarleyfa.