Fljótandi að feigðarósi

Flokkast íslenska leiðin undir spillingu?

Það virðist hafa átt sér stað spilling við undirbúning og gerð breytinga á lögum um fiskeldi sem samþykkt voru á árinu 2019. Mörgum finnst eflaust að svo sé ekki, þetta er bara íslenska leiðin. Draga má það stórlega í efa að íslenska leiðin geti viðgengist í þróuðum lýðræðis ríkjum sem við viljum oft bera okkur saman við.

Stjórnarformenn Arnarlax og Fiskeldis Austfjarða komu að undirbúningi og gerð laga um fiskeldi til að tryggja sínum fyrirtækjum fjárhagslegan ávinning.   Málið snýst ekki um að nýta sér tækifærin, heldur að vera leiðandi við hönnun á leikreglum, skjalfest í lögum, sjálfum sér og sínum fyrirtækjum til fjárhagslegs ávinnings á kostnað annarra.

Valdimar Ingi Gunnarsson, sjávarútvegsfræðingur hjá Sjávarútvegsþjónustunni ehf. hefur ýmislegt reynt til að vekja athygli á þessu máli og þykir skrýtið að þurfa að standa einn að og fjármagna þessa vegferð. Ferlið í stuttu máli hefur verið eftirfarandi:

  1. Umsögn við fiskeldisfrumvarpið: Þann 29. mars 2019 voru sendar athugasemdir til Alþingis vegna frumvarps til laga um breytingar á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi.
  2. Beiðni um opinbera úttekt send til alþingsmanna: Þann 20. maí 2019 var sendur tölvupóstur til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis og óskað eftir opinberri úttekt. Allir alþingismenn fengu afrit af póstinum. Var síðan ítrekuð nokkrum sinnum með tölvupóstum til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar án árangurs. Þann 17. október 2019 var byrjað að auglýsa í fjölmiðlum og kallað eftir viðbrögðum frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd en það skilaði heldur engum árangri.
  3. Beiðni send til Umboðsmanns Alþingis: Þann 28. maí 2019 var send beiðni til Umboðsmann Alþingis og óskað eftir opinberri úttekt sem var svarað en þó er virtist án framgangs í málinu. Þann 10. desember 2019 var send ítrekun til Umboðsmanns Alþingis en svörin gefa ekki mikla von um að tryggja framvindu í málinu.
  4. Fjölmiðlar upplýstir: Þann 11. júní 2019 var send fréttatilkynning til fjölmiðla og þar sem þeir voru hvattir til að kynna sér málið vel og jafnframt að viðhafa faglega og góða rannsóknablaðamennsku við umfjöllun sína um þetta mál.
  5. Greinar í fjölmiðlum um vinnubrögðin: Þann 14. janúar 2020 hófust skrif á greinum um vinnubrögðin sem voru birtar í Morgunblaðinu.
  6. Samfélagsmiðlar: Þann 4. apríl 2020 var komið upp Facebook síðu verkefnisins og fyrirhugað er að nota fleiri samfélagsmiðla.
  7. Greinar í fjölmiðlum um Áhættumat erfðablöndunar: Þann 7. maí 2020 hófust skrif um Áhættumat erfðablöndunar í Bændablaðinu.
  8. Fiskeldisfréttir: Þann 29. júní voru Fiskeldisfréttir endurvaktar en þar er markmiðið m.a. birta greinaflokka sem áður hafa birst í fjölmiðlum.

Nánari upplýsingar er að finna hér að neðan og sjá einnig tengingar í skjöl er varða málið.

1. Umsögn við fiskeldisfrumvarpið

Þann 29. mars 2019 var send umsögn vegna frumvarps til laga um breytingar á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi (áhættumat erfðablöndunar, úthlutun eldissvæða, stjórnvaldssektir o.fl.). Þingskjal 1060 – 647. mál á 149. löggjafarþingi 2018- 2019. Gerðar voru alvarlegar athugasemdir við vinnubrögð starfshóps sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um stefnumótun í fiskeldi sem fiskeldisfrumvarpið byggir á. Jafnframt voru gerðar athugasemdir við svokallað „Áhættumat erfðablöndunar“, sem starfshópurinn byggði niðurstöður sínar að hluta til á. Umsögnin Fljótandi að feigðarósi er að finna á vef Alþingis.

2. Beiðni um opinbera úttekt send til alþingsmanna

Þann 20. maí 2019 var sendur tölvupóstur til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar Alþingis og allir alþingismenn fengu afrit. Þar kemur m.a. fram: ,,Vegna þeirra alvarlegu annmarka sem eru á þeim gögnum sem fyrirliggjandi frumvarp byggir á, telur undirritaður að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd Alþingis beri að taka málið upp og rannsaka og eftir atvikum að nefndin skipi óháða rannsóknaraðila til að yfirfara þau vinnubrögð sem hafa verið viðhöfð“. Með tölvupóstinum fylgdu ítarlegar greinagerðir:

Það var síðan í fjórgang, þ.e. 15. ágúst, 11. september, 24. september og 8. október sl. send ítrekun til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar þar sem óskað hefur verið eftir afstöðu nefndarinnar. Einhverra hluta vegna hafa engin svör borist. Það var því ákveðið að fara aðra leið til að reyna ná framgangi í málið.

Þann 17. október 2019 var byrjað að auglýsa eftir viðbrögðun í Morgunblaðinu er varðar beiðni um opinbera úttekt. Eftirfarandi auglýsingar hafa verið birtar:

Þessar tilraunir hafa ekki skilað neinum árangri fram að þessu. Það virðist eiga að reyna þegja málið í hel.

3. Beiðni send til Umboðsmanns Alþingis

Þann 28. maí 2019 var send beiðni til Umboðsmann Alþingis og óskað eftir opinberri úttekt vegna þeirra alvarlegu annmarka á vinnubrögðum starfshóps um stefnumótun í fiskeldi. Þann 7. júní var beiðnininni svarað en þó er virtist án þess að frangangur næðist í málinu.

Þann 10. desember 2019 var send ítrekun til Umboðsmanns Alþingis og m.a. bent á að fjölmargir tölvupóstar hafi verið sendir til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar og auglýst eftir viðbrögðum án þess að svör hafi borist. Jafnframt var bent á að það væri að öllum líkindum vegna þess að þeir þingmenn sem sitja í þeirri nefnd eru á vissan hátt aðilar að málinu með að samþykkja breytingar lögum um fiskeldi sem byggja á skýrslu starfshóps um fiskeldi. Í svari Umboðsmanns Alþingis kemur m.a. fram: ,,… þá er það svo að starfssvið umboðsmanns tekur ekki til starfa Alþingis og stofnana þess, sbr. a lið 4. mgr. 3. gr. laga nr. 85/1997 um umboðsmann Alþingis. Umboðsmaður hefur því ekki heimildir til að taka störf nefndarinnar til athugunar. Ég bendi þér því á að leita til Alþingis með athugasemdir þínar þess efnis”.

4. Fjölmiðlar upplýstir

Þann 11. júní 2019 var sendur póstur til fjölmiðla og þar kom m.a. eftirfarandi fram: ,,Fjölmiðlar eru hvattir til að kynna sér málið vel og jafnframt að viðhafa faglega og góða rannsóknablaðamennsku við umfjöllun sína um þetta mál. Vonandi geta meðfylgjandi gögn nýst við þá vinnu. Undirritaður hefur starfað við fiskeldi á Íslandi með hléum í um 30 ár, á seinni árum m.a. unnið við umhverfismöt fyrir fiskeldi, komið að gerð reglugerða og laga fyrir fiskeldi.  Vegna vinnu minnar á síðust árum tel ég mig hafa ágæta þekkingu á þeim málum sem tekin eru fyrir í meðfylgjandi greinagerðunum. Undirritaður eru reiðubúinn að veita frekari upplýsingar sé þess óskað”. DV birti hluta af fréttatilkynningunni en enginn fjölmiðill annar hefur lagt sig fram að nýta gögnin eða afla frekari upplýsinga”.

5. Greinar í fjölmiðlum um vinnubrögðin

Þann 14. janúar 2020 hófust skrif í Morgunblaðið og var viðfangsefnið að skrifa um vinnubrögðin við undirbúning og gerð laga um fiskeldi.

Allar greinarnar í þessum greinaflokki er einnig hægt að lesa í Fiskeldisfréttum 1, tölubl, 7. árg. en þar mynda þær eina heild. Málinu hefur síðan verið fylgt eftir og hafa eftirfarandi greinar verið birtar:

6. Notkun samfélagsmiðla

Þann 4. apríl 2020 var komið upp Facebook síðu verkefnisins sem notuð verður til að kynna málið fyrir almenningi og vonandi einhverjum stjórnmálamönnum. Til að koma upplýsingum betur á framfæri og ná meiri framgangi í málið hafa verið og verða notaðar keyptar kynningar á samfélagsmiðlum.

7. Greinar í fjölmiðlum um Áhættumat erfðablöndunar

Þann 7. maí 2020 hófust skrif í Bændablaðið um Áhættumat erfðablöndunar sem gengur út á að úthluta framleiðsluheimildum og tryggja þannig fjárhagslega hagsmuni laxeldisfyrirtækja í meirihlutaeigu erlenda aðila en hefur mjög takmarkað ef nokkuð með umhverfisvernd að gera.

Allar greinarnar í þessum greinaflokki um áhættumat erfðablönduanr er einnig hægt að lesa í Fiskeldisfréttum 2, tölubl, 7. árg. en þar mynda þær eina heild (væntanlegt fljótlega).

Í framhaldinu þótti ástæða til að fjalla sérstaklega um litlu laxastofnanna sem þurfti að fórna til að hægt væri að uppfylla væntingar um framleiðsluheimildir á vestanverðum Vestfjörðum um eldi á frjóum laxi í sjókvíum.

8. Fiskeldisfréttir endurvaktar

Þann 29. júní voru Fiskeldisfréttir endurvaktar en þar er markmiðið m.a. birta greinaflokka sem áður hafa birst í blöðum s.s. Morgunblaðinu og Bændablaðinu til að lesandinn fá betra heildaryfirlit.

  • Fiskeldisfréttir 1, tölubl, 7. árg – Hér er fjallað um vinnubrögðin við undirbúning og gerð laga um fiskeldi.
  • Fiskeldisfréttir 2. tölubl. 7. árg. Hér er fjallað um áhættumat erfðablöndunar (væntanlegt)